نمایه گلایسمی

نمایه گلایسمی اصطلاحی است که برای توانایی غذاها در افزایش قند خون به کار می‌رود و نحوه اندازه‌گیری نمایه گلیسمی به این شکل است که مقدار مشخصی از ماده غذایی مورد نظر را به فرد داده و در فواصل معین قند خون وی را اندازه می‌گیرند. سپس با مقادیر به دست آمده نموداری رسم می‌شود و با استفاده از سطح زیر منحنی و مقایسه آن با سطح زیر منحنی غذاهای مرجع (نان سفید و یا گلوکز) مقدار نمایه گلیسمی مربوط به آن ماده غذایی به دست می‌آید.» 

نمایه یا شاخص گلایسمیک، موادغذایی مختلف را بر اساس تفاوت تاثیر آنها در الگوی بالا بردن قند خون طبقه‌بندی می‌کند و مقدار و سرعت افزایش میزان قندخون بعد از خوردن آن ماده غذایی را تعیین می‌کند.

غذاهایی که شاخص گلایسمیک پایین‌تری دارند، تغییرات اندکی در میزان قندخون یا میزان ترشح انسولین ایجاد می‌کنند و به‌عبارتی قندخون بعد از غذا را کمتر افزایش می‌دهند و برای سلامت بهتر هستند. مثلا حبوبات، غلات کامل و شیر و لبنیات نسبت به بیشتر انواع نشاسته، پاسخ گلایسمیک پایین‌تری ایجاد می‌کنند و کمتر و کندتر قندخون را بالا می‌برند.

نان سفید، قند و شکر، خربزه، خرمای بم، سیب‌زمینی، باقلا و هویج جزو موادغذایی با نمایه گلایسمی بالا و موز، انگور، انبه، آب پرتقال، شیر، برنج، ماکارونی، کشمش سبز و کیوی نمایه گلایسمی متوسط هستند و  جو، نخود، لپه، عدس، غلات سبوس‌دار، سیب، گیلاس، نان سنگگ و بربری، انجیر و توت خشک، نخودچی، ذرت تازه و هلو جزو نمایه گلایسمی کم به شمار می‌روند.

با افزودن فیبرهای غذایی به رژیم غذایی روزانه می‌توان رژیم با شاخص گلایسمیک بالا را به رژیم با شاخص گلایسمیک پایین تبدیل کرد. از این رو افزودن مقادیر کافی میوه‌ها و سبزیجات به غذا و نیز استفاده از غلات کامل به جای غلات تصفیه شده مثلا استفاده از نان سبوس‌دار و سنگک به جای نان سفید و لواش و کاهش مقدار سیب‌زمینی مصرفی و قندهای ساده و شیرینی‌ها در کاهش شاخص گلایسمیک بسیار کمک‌کننده هستند.

*این مطلب با همکاری دکتر لیلا آزادبخت،  متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی و استاد دانشگاه علوم پزشکی اصفهان تهیه شده است.