نمی‌خواهد زنده بماند؟!

نگاهی به علل روانی و اجتماعی خودکشی

خودکشی، پدیده‌ای است که سالیان دراز از زمان روابط عشیره‌ای و سنتی تا روابط پیچیده شهری امروزی، گریبان‌گیر بشر بوده و همیشه در فراز و نشیب تحول‌های اجتماعی قلب و روح خانواده‌ها و اجتماع را آزرده است.
 
آمارها چه می‌گویند
آمار میزان اقدام به خودکشی در دنیا 10 تا 20 نفر در هر صدهزار نفر جمعیت است اما این میزان در هر منطقه با توجه به مسایل مختلف متفاوت است. در کلان‌شهرها بیشتر اقدام به خودکشی‌ها در بین زنان به وسیله مسمومیت‌های دارویی و شیمیایی و در بین مردان حلق‌آویز کردن رخ می‌دهد. همچنین آمارها نشان می‌دهد اقدام به خودکشی در دنیا در زنان 4 برابر مردان است اما با این حال خودکشی منجر به مرگ در مردان 4 برابر زنان است و به عبارت دیگر میزان مرگبار بودن اقدام به خودکشی در بین مردان بیشتر از زنان است. معمولا در دنیا میزان خودکشی در بین سالمندان یک اجتماع بیشتر از جوانان است که البته این آمار در کشور ما کمی متفاوت است و میزان مرگ و میر ناشی از خودکشی در سالمندان کم و شیوع آن در گروه سنی 25 تا 30 سال بیشتر است.
 
اختلال روان‌پزشکی؛ از عوامل اصلی خودکشی
دکتر عاطفه قنبری جلفایی، روان‌پزشک در این خصوص بیان می‌کند: اختلال‌های روان‌پزشکی یکی از فاکتورهای خطر اقدام به خودکشی محسوب می‌شود و می‌تواند فرد را مستعد به انجام این کار کند. البته این بدان معنا نیست هرکسی که اقدام به خودکشی می‌کند دارای اختلال روانی است. معمولا اقدام به خودکشی در انسان‌هایی که دچار اختلال افسردگی هستند بیشتر است و احتمال آن حدود 15درصد است.
این عضو هيات علمی دانشگاه علوم پزشكی ایران می‌افزاید: همچنین احتمال انجام این اقدام می‌تواند در بیماران اختلال‌های شدید شخصیتی، روان‌پریشی و اسکیزوفرنی بیشتر باشد. افراد ناکام نیز در برخورد با مشکل‌ها به‌صورت تکانشی اقدام به خودکشی می‌کنند که متاسفانه این اقدام گاهی با روش‌های مرگبار منجر به مرگ فرد می‌شود.
وی اظهار می‌کند: ابتلا فرد به بیماری جسمی سخت و لاعلاج که همراه با درد فراوان است، جنسیت، وابستگی فرد به مواد مخدر و الکل، وجود اختلال‌های روانی، نداشتن حمایت‌های خانوادگی، مشکل‌های مالی، بیکاری و... از جمله مهم‌ترین عوامل اقدام به خودکشی محسوب می‌شوند.
 
دکتر قنبری درباره رفتارهایی که باید آنها را به عنوان زنگ خطر تلقی کرد می‌گوید: ما با بررسی و شناخت یک سری خصوصیات و کاراکترها می‌توانیم تا حدودی احتمال اقدام به خودکشی را کاهش دهیم. مثلا ریسک اقدام به خودکشی در افرادی که خیلی به روش‌های از بین بردن خود اندیشیده‌اند یا مدام می‌گویند که کاش خودم را از بین ببرم یا برنامه ریزی برای این کار داشته و وصیتنامه نوشته یا اموال خود را بخشیده‌اند، خیلی بالاست.
 
مجردها بیشتر خودکشی می‌کنند
دکترعبدالکریم پژومند، متخصص پاتولوژی (آسیب شناسی) قانونی و مسمومیت و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در این خصوص می‌گوید: در حال حاضر میزان اقدام به خودکشی در گروه‌های سنی متفاوت است. خودکشی معمولا در بین گروه سنی 20 تا 35 سال بیشتر از سایر افراد است. در این دوران افراد بیشتر پر شور و یک‌دنده هستند. پس از آن با بالا رفتن سن و سر و سامان گرفتن زندگی و ازدواج کردن و صاحب فرزند شدن و همچنین سرگرم شدن به زندگی، از این رفتارهای ناهنجار فاصله می‌گیرند.
رییس بخش مسمومین بیمارستان لقمان می‌افزاید: معمولا میزان خودکشی در بین مجردها نسبت به متاهل‌ها به دلیل اینکه ضابطه‌ای در کارشان نیست، بیشتر است. البته آمار خودکشی در بین متاهل‌ها نیز به دلیل گرفتاری‌ها و مسایل خانوادگی زیاد با مجردها فاصله ندارد. همچنین معمولا خانم‌ها اقدام به خودکشی نمایشی بیشتری دارند اما خودکشی منجر به مرگ بین مردها بیشتر است.
وی همچنین به میزان آمار خودکشی در ایران اشاره می‌کند و می‌افزاید: در حال حاضر این آمار در کشور ما نه زیاد نگران‌کننده و نه خوب است؛ به‌خصوص اینکه ما در تمام اقدام‌های خودآزاری به‌صورت استفاده از قرص و رفتارهای خشونت‌آمیز منجر شده به مرگ وضعیت خوب و مناسبی نداریم و روحیه افسردگی و غمگین بودن در کشورمان وجود دارد.
رییس قطب علمی بالینی مسمومین کشور اظهار می‌کند: طبیعتا میزان خودکشی در کشورهای که مردم زندگی شاد و سرزنده‌ای دارند، کمتر رخ می‌دهد اما این مساله دلیل نمی‌شود که بگوییم اصلا هیچ فرد افسرده‌ای در این کشورها وجود ندارد. چه بسا امروزه کشورهایی که موقعیت اجتماعی و اقتصادی خوبی دارند اما باز هم در آنها اقدام به خودکشی دیده می‌شود. 
 
شکست عشقی؛ عاملی برای خودکشی
دکتر سیما فردوسی، روان‌شناس بالینی و عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی نیز در این خصوص می‌گوید: خودکشی دلایل مختلفی دارد. بیشترین درصد میزان خودکشی در افرادی که از افسردگی درونی و ژنتیکی رنج می‌برند، دیده می‌شود. اغلب 10تا 15درصد بیمارانی که افسردگی اساسی دارند، تمایل به خودکشی پیدا می‌کنند. در حال حاضر فقر نتوانسته آمار خودکشی یک جامعه را بالا ببرد اما مشکلات عاطفی، افسردگی، شکست‌های عشقی توانسته‌اند این آمار را افزایش دهند.
 
جدی بگیریم
دکتر فردوسی عنوان می‌کند: اغلب اقدام به خودکشی‌هایی که در ظاهر جدی نبوده‌اند یا علامت و نشانه‌هایی که حاکی از خود تخریبگری دارند مثلا بریدن عمدی دست با تیغ یا چاقو  را باید جدی تلقی کنیم. این رفتارها نشانه از افسردگی دارد و ما باید مراقب این افراد باشیم.
این عضو سازمان نظام روان‌شناسی تاکید می‌کند: ما باید معلومات جامعه را نسبت به خدمات روان‌شناسی، روان‌پزشکی و مصرف دارو و استفاده از خدمات روان‌درمانی، رفتار‌درمانی و شناخت‌درمانی افزایش دهیم که رسانه‌های عمومی نقش مهمی در انجام این وظیفه را بر عهده دارند. متاسفانه اغلب مردم در بسیاری از رفتارها، سهل‌انگارانه برخورد می‌کنند. مثلا دختری که اقدام به خودزنی کرده را نباید دختری لوس تصور کنیم که برای جلب توجه اقدام به این کار کرده است. این رفتار یک نشانه از خودتخریب‌گری دارد و می‌تواند فرد را در مسیر نابودی قرار دهد.
 
رابطه دین و خودکشی
دکتر فردوسی در ادامه با اشاره به رابطه مذهب و میزان آمار خودکشی می‌گوید: تحقیقات نشان داده است هرچه سطح اعتقاد و تمایل مذهبی و معنوی افراد بالاتر باشد، میزان خودکشی در آن جامعه کمتر است مثلا در دین ما خودکشی یک گناه محسوب می‌شود. فرد معتقد هیچ‌وقت به سمت این گناه پیش نمی‌رود. صبر پیشه می‌کند تا هر زمان که خواست خداوند بود، به دیار باقی بشتابد.
 
چند راهکار مهم و پیشگیرانه
یکی از بهترین راهکارهای پیشگیری از این مساله، کمتر پرداختن مطبوعات به شرح و تفسیر موارد خودکشی است. امروزه بیشتر دولت‌ها به این مساله پایبند هستند و در کشورشان نهادینه شده که کمتر در جراید و رسانه‌هایشان به انتشار اخبار و گزارش‌های این موضوع بپردازند زیرا آنها بارها مشاهده کرده‌اند که آمار خودکشی با انتشار این اخبار فراگیر شده است.
یک سری از پیشگیری‌ها نیز اجتماعی است. هرچه میزان رفاه مردم بیشتر باشد، وضعیت اشتغال و اقتصادی و حمایت‌های اجتماعی بالا برود، طبیعتا میزان آسیب و وقوع خودکشی کمتر می‌شود.
مطالعات نشان داده است 60درصد کسانی که قصد اقدام به خودکشی دارند قبل از انجام آن به یک پزشک عمومی مراجعه می‌کنند تا شاید آخرین شانس خودشان را امتحان کنند. اگر یک پزشک عمومی به خوبی آموزش دیده باشد و در مورد اقدام به خودکشی و روحیه‌های او سوال بپرسد، شاید بتواند نجات‌بخش جان آن فرد باشد بنابراین یکی از بهترین راهکارهای پیشگیری از این مساله، آموزش پزشکان عمومی است.
همچنین بعضی از افراد خانواده دچار اختلال شخصیتی هستند. آنها ممکن است مدام افراد خانواده را تهدید به خودکشی کنند و افراد خانواده نیز تصور کنند که تمام این کارها نمایشی و برای دست‌یابی به خواسته‌ها باشد. اما گاهی این تهدیدها نمایشی نیست و فرد ممکن است دست به انجام چنین کاری بزند بنابراین عاقلانه‌ترین کار این است که هر تهدید به خودکشی را جدی بگیریم و حتما پیرامون این مساله با روان‌پزشک مشورت کنیم.
 

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید

600x300.gif
تلگرام سلامانه