همه چیز زیر سر «نیکل» است!

یادداشت دکتر غلامحسین غفارپور متخصص پوست درباره حساسیت به بدلیجات

درماتیت آلرژیک ارتباطی با عوامل محیطی ندارد و به ژنتیک افراد مربوط می‌شود و از این نظر بیش از آنکه یک بیماری باشد، یک ویژگی ژنتیکی محسوب می‌شود.

همه می‌دانیم  که زیبایی و دست‌یابی به آن، یک میل ذاتی در انسان است و استفاده از زیورآلات برای رسیدن به این حس به‌خصوص در میان زنان در طول تاریخ رواج داشته و دارد. شاید شما هم گاهی این جمله را از اطرافیان خود شنیده باشید که «پوست من به بدل حساس است» و شاید این آن را حمل بر نوعی تفاخر دانسته باشید؛ اما حقیقت این است که در میان علاقه‌مندان به زیورآلات، واقعا افرادی هستند که از ناسازگاری زیورآلات بدلی با پوست خود رنج می‌برند و در صورت استفاده از این زیورآلات دچار عوارض پوستی می‌شوند. این عده معمولا با استفاده از بدلیجات، دچار التهاب، قرمزی، تاول و عوارضی از این قبیل روی پوست خود می‌شوند و گاهی شدت این عوارض به حدی است که نیاز به مراجعه به پزشک پیدا می‌کنند. البته این علایم فقط به دلیل استفاده از بدلیجات بروز نمی‌کند و گاهی مشاهده می‌شود که برخی افراد حتی در استفاده از ساعت مچی و عینک‌های طبی خود نیز با همین مشکلات روبرو هستند.
 
اگرچه بیشتر مردم این بروز این عوارض را حساسیت پوستی می‌دانند و با آن مدارا می‌کنند یا در تلاش هستند تا یک راه درمان خانگی برای آن بیابند، با این حال بسیاری به دلیل ناآگاهی از منشاء بروز این واکنش‌ها، نمی‌توانند تصمیم درستی در این باره اتخاذ کنند. حتی در برخی موارد عده‌ای این عوارض پوستی را زاییده تخیل افراد می‌دانند و معتقدند وسواس بیش از حد در این مورد است که این برداشت‌ها را از حساسیت‌زا بودن بدلیجات ایجاد می‌کند اما حقیقت چیز دیگری است.
 
درماتیت یا اگزما
باید این طور گفت که عبارت حساسیت پوستی یک اصطلاح کلی است که عامه مردم آن را در مورد ایجاد هرگونه التهاب، سرخی و کهیر روی پوست به کار می‌برند؛ اما عکس‌العمل پوست به زیورآلات «درماتیت» یا «اگزما» نام دارد. در واقع درماتیت‌ها به دو نوع آلرژیک و تحریکی تقسیم‌بندی می‌شوند و استفاده از زیورآلات، یکی از موارد ایجاد درماتیت آلرژیک در افراد مستعد است.
 
عامل بروز درماتیت آلرژیک
آنچه بررسی‌ها تاکنون نشان داده‌اند این است که در بیشتر موارد ایجاد درماتیت آلرژیک، پوست به فلز نیکل موجود در زیورآلات حساس بوده و واکنش نشان می‌دهد. نیکل فلزی است که به دلیل ارزان‌قیمت بودن و وفور آن در طبیعت، در ساخت بسیاری از ابزار و وسایل فلزی از جمله بدلیجات کاربرد دارد و پوست افراد مستعد در تماس با وسایل ساخته شده از نیکل دچار درماتیت آلرژیک می‌شود.
 
افراد مستعد
افراد مستعد در این موارد به افرادی گفته می‌شود که پوست آنها در تماس با زیورآلات و به ویژه بدلیجات دچار درجات مختلفی از درماتیت را بروز می‌دهد. ممکن است یک فرد در طول عمر خود بارها از زیورآلات مختلف استفاده کند و دچار هیچ‌گونه مشکلی نشود ولی فرد مستعد درماتیت به محض استفاده از همان زیورآلات دچار تظاهرات پوستی مثل التهاب، تاول، کهیر و سرخی پوست شود.
 
نقش وراثت و محیط
ایجاد درماتیت در مورد استفاده از زیورآلات ارتباط چندانی با عوامل محیطی ندارد و بیشتر به ژنتیک افراد مربوط می‌شود و از این نظر بیش از آنکه یک بیماری باشد، یک ویژگی ژنتیکی محسوب می‌شود. البته وراثتی بودن این مساله نمی‌تواند دلیلی بر نادیده گرفتن آن باشد و باید به این نکته توجه داشت که این ویژگی ژنتیکی در صورت بی‌توجهی فرد و نادیده گرفتن آن، این قابلیت را دارد که مشکلات جدی و بیماری ایجاد کند.
 
عوارض درماتیت آلرژیک
تماس‌های مکرر زیورآلات با پوست فرد مستعد، می‌تواند آن ناحیه از پوست را دچار التهاب و تاول کند. بی‌توجهی به این موضوع و تداوم این حالت، باعث پاره شدن تاول‌ها، ایجاد دلمه، بروز عفونت‌های پوستی و حتی سلولیت خواهد شد. در حقیقت آنچه متخصصان پوست به درمان آن می‌پردازند، همین عوارض ایجاد شده به خاطر کم توجهی به درماتیت آلرژیک است و نه خود حساسیت ژنتیکی.
 
همه محصولات نیکلی!
به غیر از زیورآلات بدلی، ساعت‌های مچی، عینک‌های فلزی، دکمه‌های فلزی لباس‌ها که در تماس با پوست هستند، زیپ‌های فلزی، بست‌های فلزی لباس‌ها، قاشق و چنگال، گیره‌های فلزی مو، سکه‌ها و هر وسیله دیگری که در ساخت آن نیکل به کار رفته باشد، می‌تواند باعث ایجاد درماتیت آلرژیک در افراد مستعد شود اما در اغلب اوقات درماتیت آلرژیک در افراد بر اثر استفاده از زیورآلات، عینک و ساعت مچی گزارش شده است زیرا این کالاها به دلیل نوع استفاده، زمان بیشتری را در معرض تماس با پوست قرار می‌گیرند و معمولا درماتیت ناشی از استفاده آنها در نقاط قابل مشاهده بدن ایجاد می‌شود.
 
چرم و درماتیت آلرژیک
شاید این پرسش در ذهن شما شکل گرفته باشد که اگر دلیل درماتیت آلرژیک، فلز نیکل به کار رفته در زیورآلات بدلی است، پس چرا پوست برخی افراد به بند چرمی ساعت‌ها و دستبندها نیز واکنش نشان می‌دهد؟!
در پاسخ به این سوال باید گفت که اگرچه نیکل عامل اصلی ایجاد درماتیت آلرژیک در پوست است اما مواد دیگری نیز هستند که برای پوست‌های مستعد مشکلات مشابهی را ایجاد کنند. در مورد چرم بند ساعت و یا دستبند، علت بروز اگزمای آلرژیک، مواد مورد استفاده در دباغی‌ چرم است.
در دباغی‌ چرم از ترکیب‌های دی‌کرومات استفاده می‌شود و اگر دباغی چرم در شرایط مناسب و به صورت کامل انجام نشود، این ماده در آن باقی می‌ماند. تماس عرق بدن با چرم و آزادشدن دی‌کرومات، می‌تواند باعث بروز درماتیت آلرژیک در پوست افراد مستعد شود.
 
حساسیت‌های مقطعی!
برخی از افراد از این گلایه دارند که تا پیش از این نسبت به زیورآلات حساسیت نداشته‌اند اما از یک مقطع زمانی به بعد دچار عوارض آن شده‌اند. احتمال این مورد در برخی افراد وجود دارد ولی این موضوع مربوط به نقشه ژنتیکی آنهاست و ربط چندانی با عوامل محیطی ندارد. ممکن است فردی که تا دیروز از تمام وسایل فلزی بدون مشکل استفاده می‌کرده، ناگهان با تماس با ابزاری که در ساخت آنها نیکل به کار رفته، دچار درماتیت آلرژیک شود. البته ممکن است که برعکس این موضوع هم اتفاق بیفتد و در دوره‌ای از زندگی، حساسیت پوست فردی که تا دیروز دچار عوارض درماتیت آلرژیک به نیکل یا دی‌کرومات‌ها بوده خود‌به‌خود از بین برود.
 
درمان درماتیت آلرژیک
حقیقت این است که به دلیل ژنتیکی بودن درماتیت آلرژیک و استعداد حساسیت پوست به نیکل و دی‌کرومات‌ها، درمان خاصی برای آن وجود ندارد اما خوشبختانه با کمی توجه و عدم استفاده از وسایل و ابزاری که در آنها از نیکل یا ترکیبات دی‌کرومات استفاده شده، به راحتی می‌توان از بروز عوارض ناشی از این ویژگی ژنتیکی پیشگیری کرد.
 

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید

600x300.gif