«ریزش مو»

دکتر همایون مژدهی آذر        متخصص پوست و مو - لیزر

برای یک متخصص پوست و مو که سالهاست روزانه گاهی تا بیش از 40 تا 50 بیمار را با شکایت از مشکلات پوستف مو و ناخن معاینه و درمان می کند جالب است که هیچگاه تا این حد مراجعه به خاطر ریزش مو و مسائل مرتبط با آن نبوده است. بیشتر این مراجعین را نیز مردان و زنان جوان تشکیل می دهد. نکته ای که کاملا روشن است افزایش میزان آگاهی جامعه و میزان اهمیتی است که افراد به پوست و مو و به طور خاص به ریزش موی خود می دهند. سوالاتی که در این زمینه از متخصصین می شود و هزینه ای که در این قسمت می کنند نیز به همین نسبت بیشتر شده است. حال می خواهیم به صورت گذرا به چون و چرا و نهایتا درمان ریزش مو بپردازم.
به یاد داشته باشید که تعداد کل موهای سطح بدن و کف سر در همه انسان ها یکسان است و تنها کلفتی و درازا و رنگ و مشخصات این چنینی موها است که تفاوت می کند. موها رشد دوره ای دارند یعنی تقریبا به مدت چند سال رشد می کنند و پس از چند هفته استراحت، می ریزند و همزمان موهای تازه از ریشه مو در زیر پوست جوانه می زنند و بیرون می آیند و موی کهنه را به کنار می زنند. تقریبا 90- 80 درصد موها در کف سر در مرحله رشد (آنادنن) و 20- 10 درصد شان در مرحله استراحت (کارتاژن) و ریزش (تلوژن) قرار دارند. این درصد با افزایش سن تغییر می کند و درصد موهای در حال استراحت و ریزش بیشتر می شود.
میزان رشد مو در فصول مختلف فرق می کند و حتی استرس می تواند رشد مو را کاهش دهد و حتی متوقف کند. تغییرات طبیعی و دوره ای رشد مو یک واقعیت است که باید پذیرفت و نیازی به درمان ندارند.
بسیاری از خانم ها و آقایان از حوالی سنین 20 سالگی دچار نازکی موهای جلوی سر می شوند این یافته کاملا طبیعی و فیزیولوژیک است و همانی است که فکر خیلی از مراجعه کنندگان به مطب های متخصصین پوست و مو را به خود مشغول کرده و در پی پیگیر، کند کردن و درمانش هستند.
همان گونه که قبلا بیان شد هر استرس ناگهانی و شدیدی از جمله تب شدید، بیماری های شدید و سخت مانند سکته های مغزی و قلبی، تصادفات شدید، خونریزی های خطرناک، پرکاری و کم کاری غده تیرویید، جراحی های بزرگ و رژیم های غذایی سفت و سخت ممکن است منجر به توقف گذاری رشد مو شود. این حالت به صورت ریزش موها به صورت ناگهانی در عرض یک تا 4 ماه بعد از وارد شدن استرس خود را نشان می دهد.
این نوع ریزش مو که به نام «تلوژن افلووم» شناخته می شود ممکن است در پی مصرف بعضی داروها و استرس های معمولی چون زایمان طبیعی و سزارین نیز رخ دهد و درصد موهای در حال ریزش تا بیش از 25 درصد برسد. تلوژن افلووم در عرض یک تا 6 ماه تدریجا متوقف می شود و رشد موها روال قبلی خود را باز می یابند.
ساقه مو از یک بخش مرکزی (مدولا)، میانی (کورتکس) و سطحی (کوتیکول) تشکیل می شود. ماده اصلی تشکیل دهنده مو پروتئینی به نام کراتین است که نوع دیگرش در اسخت ناخن به کار رفته و یکی از اجزای مهم آن گوگرد است که نقش مهمی در استحکام ناخن دارد. به کار بردن تکنیک های نادرست و خشن در آرایش و امور مربوط به رسیدگی موها منجر به شکستگی و چند شاخه و بد رنگ و کدر شدن موها می شود. وارد کردن کشش بیش از حد بر موها (که نهایتا به ریشه موها وارد می شود) مثلا به صورت محکم بستن و سفت شانه کردن و بافتن موها، در دراز مدت به ریزش مو در ناحیه کشش می انجامد (ریزش موی کششی). حرارت دیدن شدید و بیش از حد ریشه مو (اتوی مو، سشوار کردن با درجات بالا و نزدیک به کف سر) نیز به ریشه موها آسیب می زند.
رنگ موهای شیمیایی، دکلره کردن، مالیدن مواد صاف کننده و فر دهنده و کراتینه کردن موها نیز از عوامل بروز تلوژن افلووم هستند. چرب کردن بیش از حد کف سر در کسانی که پوست سر چرب دارند (نرم کننده ها، روغن بادام، نارگیل، پارافین و ...) از عوامل تحریک و آزار ریشه موها است. گاهی این خود فرد است که موها را با دست می کّنّد. چنین حالتی ممکن است ارادی و آگاهانه و یا با شیوع کمتر نا آگاهانه باشد و نوع اخیر ناآگاهانه (تریکوتیلومانیا) در واقع یک بیماری است و نیاز به مداخله روانپزشک دارد. ریشه این گونه مو کنی های عصبی معمولا اضطرابات درونی افراد است. همین جا گوشزد نماییم که تلوژن افلووم نیاز به درمان اختصاصی ندارد و عموما با رفع عامل علتی آن، رفع می شود. خوش رفتاری با موها در رسیدگی و آرایش و شستشو و شانه کردنشان نیز علاج بسیاری از ریزش موهاست. موهای رنگ شده و خشک و در هم رفته را باید نرم کننده زد و مراقب بود که کف سر چرب نشود.
همان گونه که در اوایل بحث آمده است، درصد نیازی از مراجعین به متخصصین پوست و مو را افرادی تشکیل می دهد که «نازکی» طبیعی و فیزیولوژیکی موها رنج می برند. حالتی که به نام ریزش موی مردانه (یا زنانه) ارثی (ریزش موی آندروژنتیک) خواهنده می شود. در این جا موهای قسمت پیشین سر در مردان ازناحیه فرق سر و یا دو طرف پیشانی شروع به نازکی و نهایتا از بین رفتن می کند و این وضعیت کم کم درصد پیشتری از جلوی سر را درگیر می سازد. شروع ریزش موی آندروژنتیک معمولا از حوالی 30- 20سالگی است و به نظر می رسد که عوامل ارثی و ژنتیکی و بعضی علل ناشناخته در بروزش نقش ایفا بکنند. موها نازک می شود و در خانم ها به صورت نازکی یکدست و یکنواخت موهای جلوی  سر رخ می دهد و از آن الگوی خاص ریزش موی مردان و داروی خوراکی فیناستراید در مردان در ریزش موی آندروژنتیک تایید شده است. انواع داروهای موضعی حاوی عصاره های گیاهانی چون حنا، رز ماری، دم اسب، گزنه و نیز مواد شیمیایی چون نیاسینامید، کافئین و هورمون های جنسی نیز به کار می رود. از لیزرهای کم توان، تزریق مواد شیمیایی و یا سرم حاوی پلاکت تغلیظ شده، انواع ویتامین ها و املاح مورد نیاز رشد موها نیز با درجات متفاوتی از موفقیت استفاده کرده اند.
گاهی یک آسیب فیزیکی مثل ضربه حین تصادف و جراحی، و تخریب پوست یک ناحیه مودار، و یا آسیب شیمیایی و حرارتی مانند سوختگی های ناشی از تماس یا اسیدها و قلیاهای خطرناک منجر به تخریب موهای ناحیه و پیدایش طاسی می شود. انواعی از سرطان های پوست و بسیاری از بیماری های داخلی و رماتیسمی ممکن است پوست نواحی مودار مانند کف سر را درگیر سازند و به ریشه موها آسیب بزنند. بعضی بیماری های پوستی صرفا پوست را درگیر می کنند و تظاهر داخلی ندارند. نقش متخصصین پوست در چنین مواردی بسیار پررنگ و اساسی است. درواقع بیماری های پوستی گوناگونی هستند که با درگیری پوست نواحی مودار منجر به طاسی می شوند.
گاهی ریزش مو به صورت ناحیه ای است به طوری که یک ناحیه محدود و یا وسیع از سطح بدن دچار ریزش مو می شود درحالی که هیچگونه التهاب و علامت شدید و پر سر و صدایی در پوست آن ناحیه داشته باشد. این مشکل گاهی در پی وارد شدن استرس ها هیجانی و محیطی، و تحت عنوان ریزش موی سکه ای و یا ناحیه ای Alopecia areata بازرسی شود و در بیشتر موارد خود به خود و یا با درمان های موضعی، تزریق داخل ضایعه و در اشکال مقاوم تر به کمک داروهایی چون کورتون های موضعی و تزریقات داخل وریدی و نیز تکنیک هایی چون نور درمانی با اشعه ماورای بنفش درمان می شود. موارد بسیار گسترده بخصوص اگر همراه با سابقه خانوادگی ریزش موی سکه ای باشند متخصصین پوست را با چالش سختی مواجه می سازد.
از علل ناشایع ریزش مو در بانوان (و ندرتا اقایان) مشکلات مربوط به اختلالات کارکرد هورمونی تخمدان ها، غدد فوق کلیه و هورمون مردانه است. این حالت معمولا همراه با نامنظمی های عادت ماهیانه، رشد موهای زائد ضخمی در صورت و بدن خانم ها و ریزش مو با تیپ مردانه در خانم ها رخ می دهد و نیاز به مداخله دارویی و تصحیح تعادل هورمونی دارد. درمان معمولا با کمک داروهای کاهنده و یا ضد هورمون های مردانه و یا درموارد خاص جراحی است.
در افراد با ریزش موی شدید که در واقع دیگر موی به درد خور و قابل توجهی وجود ندارد می توان از روش کاشت مو استفاده کرد. در این جا موهای قسمت پشت سر را (که هر چه پرپشت تر و ضخیم تر و مشکلی تر باشد بهتر است) به ناحیه طاس (که هر چه پوست روشن تر داشته باشد و محدود تر باشد بهتر است) انتقال می دهیم. امروزه دانشمندان مشغول بررسی روش های نوین درمان ریزش مو هستند. یکی از آنها استفاده از روش تحریک سلول های بنیادین است در اینجا سلول های بنیادین را در محل طاس قرار داده محرک های شیمیایی خاص را به آن ها می افزاییم و سلول های فوق را به سمت تشکیل سلول های ریشه مو تمایز می دهیم. به نظر می رسد که این روش در آینده نه چندان دور انقلابی در زمینه مشکلات مربوط به ریزش مو پدید آورد و البته نیاز به مطالعه و تحقیق بیشتر در مورد عوارض و نکات این روش وجود دارد.
 

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید

600x300.gif