اما و اگرهای سازوکار قیمت‌گذاری دارو در ایران

سید حسام‌الدین شریف نیا
داروساز و عضو هیات مدیره انجمن اقتصاد دارو
برای توضیح مقوله پراهمیت اقتصاد دارو، ابتدا باید یک کلیت را تحت عنوان اقتصاد سلامت در نظر بگیریم که در قالب آن اقتصاد دارو شکل می‌گیرد. متأسفانه امروز، یک تصور اشتباه در خصوص سازوکار اقتصاد دارو وجود دارد. باید به این نکته توجه کنیم که اگر قصد تعریف رشته اقتصاد و مدیریت اقتصاد دارو را داریم، باید آن را به دو بخش مجزا تقسیم کنیم که ممکن است هیچ ارتباطی هم به یکدیگر نداشته باشند. بخش اقتصاد دارو زیرمجموعه اقتصاد سلامت قرار می‌گیرد و به بررسی فرایند هزینه اثربخش بودن داروهایی می‌پردازد که وارد نظام سلامت می‌شوند. اگر بخواهیم به زبان ساده اقتصاد دارو را تعریف کنیم، می‌توانیم بگوییم که این رشته به این سؤال پاسخ می‌دهد که آیا بار هزینه‌ای دارویی که وارد نظام سلامت می‌شود، برای این نظام قابل ‌تحمل است یا خیر؟ درواقع در اقتصاد دارو، داروها را با یکدیگر مقایسه و از میان آن‌ها بهترین مقوله را برای ورود به نظام سلامت انتخاب می‌کنند.
در همه کشورهای جهان، 3 اصل کلی برای ورود دارو به نظام سلامت وجود دارد. اصل اول اثربخشی، اصل دوم ایمنی و اصل جدیدتر و سوم مربوط به همین اقتصاد داروست که آن‌ها را از نظر بار هزینه‌ای بررسی می‌کند. درواقع با تمسک به این اصل، داروها به این شرط وارد نظام سلامت می‌شوند که هزینه اثربخشی آن‌ها ثابت‌شده باشد. یعنی به ازای هزینه‌ای که برای نظام سلامت ایجاد می‌کنند، اثربخشی لازم را هم داشته باشند. این تعریف خیلی ساده رشته اقتصاد دارو است که در ایران حدود 8 سال است پیگیری شده و فارغ‌التحصیلان آن در مکان‌های مختلف فعالیت می‌کنند.
بحث قیمت‌گذاری دارو یکی دیگر از مقوله‌هایی است که دغدغه‌های زیادی را برای تولیدکنندگان محصولات و فراورده‌های دارویی ایجاد کرده است. در توضیح این مسئله توجه به این نکته ضروری است که ما نباید داروهای تولید داخل و خارج را با هم مقایسه کنیم، بلکه باید هزینه اثربخشی داروها را مورد قضاوت قرار دهیم. مثلاً در یک دسته دارویی، چند دارو وجود دارد و یک داروی جدید به آن‌ها اضافه می‌شود، این داروی جدید را بررسی می‌کنند که آیا اثربخشی لازم را دارد یا خیر؟ با این پیش مقدمه وارد مسئله قیمت‌گذاری دارو می‌شویم. قیمت‌گذاری دارو برای داروهای تولید داخل، بر اساس نهاده‌های تولید است و در آن هزینه‌های مربوط به ماده اولیه و .... به‌علاوه درصدی سود برای تولیدکننده و یک درصد ناچیز برای بازاریابی را موردنظر قرار می‌دهند. درحالی‌که اگر دارویی بخواهد وارد کشور شود، روش قیمت‌گذاری به این شکل نخواهد بود. در تمام کشورهای دنیا دارو با این مصلحت قیمت‌گذاری می‌شود که 15 درصد از درآمدهای آن صرف هزینه‌های تحقیق و توسعه برای تولید داروهای جدیدتر شود. همچنین 20 درصد از قیمت آن را برای هزینه‌های بازاریابی در نظر می‌گیرند که متأسفانه در ایران به این برگ خریدها برای قیمت‌گذاری دارو توجهی نمی‌شود. سازوکار قیمت‌گذاری دارو در ایران به شکلی است که تولیدکننده توان رقابت خود را از دست می‌دهد، چراکه درآمد خوبی ندارد که بتواند بخشی از آن را اختصاص به جی‌ام پی داده و خطوط تولید را نونوار کند و از این طریق بتواند وارد عرصه‌های بازاری بین‌المللی شود. ما یک بازار منطقه‌ای وسیع داریم که متأسفانه هیچ‌گاه نتوانسته‌ایم از آن به نحو اصولی استفاده کنیم. مهم‌ترین دلیل این عدم توانایی در بهره‌وری از فرصت‌ها هم همین بوده که نتوانسته‌ایم درآمد کسب کرده و آن را هزینه ارتقا کنیم. همه این موارد به دلیل روش نامناسب قیمت‌گذاری داروهای تولید داخل است.
در این میان بحث مالیات بر دارو مقوله دیگری است که از بخش تولید خارج و وارد بحث داروخانه به‌عنوان یک بخش از زنجیره تولید می‌شود. مالیات دارو در ایران معاف از ارزش‌افزوده است اما مالیات بر درآمد وجود دارد. با توجه به این اصل کلی که 20 درصد هزینه دارو به تولیدکننده، 15 درصد به پخش و 20 درصد نیز به داروخانه برای فروش آن اختصاص می‌یابد، می‌توان گفت متأسفانه داروخانه‌ها به دلیل قیمت پایین دارو و حاشیه سود پایین آن، فشار زیادی را در این زمینه متحمل می‌شوند.
از همه این تفاسیر گذشته نکته اصلی در سیاست‌های کلی نظام سلامت ایران نهفته است و آن اینکه به‌منظور جلوگیری از فشار به مردم، هزینه دارو پایین نگه‌داشته می‌شود. این سیاست باعث می‌شود قیمتی را که برای تولیدکننده در نظر می‌گیریم، قیمت پایینی باشد. قیمت داروهایی که بیولوژیک بوده و جزء محصولات سطح بالای دنیا هستند، در شرکت‌های داخلی تولید و  غالبا برابر با 60 درصد قیمت برند اصلی است. این باعث می‌شود که این شرکت‌ها توان رقابتی خود را از دست بدهند و نتوانند در بخش تحقیق و توسعه هزینه کنند و وارد بازارهای بین‌المللی شوند. داروهای بیولوژيک در ایران 90 درصد داروهای برند بوده و مشکلات زیادی در رشد صنعت داخلی ایجاد می‌کند.
یک هشدار دارویی
نکته بعدی که به‌نوعی یک هشدار برای جامعه دارویی به حساب می‌آید این است که اگر خطوط تولید و تولید داروها را ارتقا ندهیم، به‌زودی بعد از الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی، با هجوم شرکت‌های خارجی مواجه می‌شویم. هم‌اکنون قانونی وجود دارد که متعاقب آن اگر دارویی تولید داخل باشد و بتواند کل بازار را تأمین کند، به واردکننده تنها 5 تا 10 درصد از سهم بازار اختصاص پیدا می‌کند. اگر ایران به سازمان تجارت جهانی بپیوندد، این قانون لغو می‌شود و با هجوم شرکت‌های خارجی چینی، هندی و ... مواجه می‌شویم. شرکت‌هایی که به دلیل کیفیت بالای محصولات خود توانسته‌اند سال‌های سال کار کنند و توان خود را به حجم بالایی افزایش دهند. بنابراین ممکن است شرکت‌های داخلی بازنده شوند. به همین دلیل الان زمانی است که نگاه ویژه‌تری به صنعت داروسازی داشته باشیم و چتر حمایتی خود را بازتر کنیم تا بازگشت پول اتفاق بیفتد و این پول را صرف بخش تحقیق و توسعه و بهبود خطوط کنیم. از این طریق خواهیم توانست داروی با کیفیت‌تری تولید کرده و وارد بازارهای جهانی شویم. درواقع می‌توانیم به نقطه‌ای برسیم که به جای اینکه کشور هند دارو وارد بازار ایران کند، ما به هندوستان دارو بفرستیم. کما اینکه هم‌اکنون هند بخش عمده‌ای از مواد اولیه داروهای ژنریک آمریکا را تأمین می‌کند. سؤال اینجاست که چرا ما این کار را انجام ندهیم؟
 

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید

600x300.gif
تلگرام سلامانه