یادداشتی از دکتر محمد انتظاری طاهر، نورولوژیست

تاثیر فعالیت ورزشی بر مغز

سلامانه: فعالیت فیزیکی، عملکرد بسیاری از ارگان‌های بدن را بهبود می‌بخشد. به این ترتیب که هنگام راه رفتن یا دویدن، میزان نیاز عضلات اندام‌ها به اکسیژن بیشتر شده و در نتیجه بعد از مدتی، عضلات قلب بزرگ‌تر می‌شود و سیستم عروقی، رگ‌های جدید تولید می‌کند تا نیاز عضلات اندام‌ها را برآورده سازد. نهایتا عضلات قویتر و پایدارتر می‌شوند. اما این فرآیندها بر مغز چگونه تاثیر خواهند گذاشت؟ 
اکثر ما بر این باوریم که راه رفتن و دویدن از رفتارهای غیر ارادی و یا اتوماتیک مغز هستند و تاثیری بر مغز ندارند اما مطالعات جدید نشان داده که این فعالیت‌ها بر روی کنش‌های شناختی مغز تاثیر مثبت دارند.  
در دهه ۱۹۹۰، پژوهش‌های انجام شده در موسسه سالک Salk کالیفرنیا نشان داد که دویدن در موش‌های آزمایشگاهی باعث تولید یک ماده شیمیایی به نام BDNF  ‏Brain-derived neurotrophic factor  در مغز موش‌ها می‌شود که باعث تولید سلول‌های جدید در منطقه حافظه مغز موش (هیپوکامپ) می‌شود.

تا قبل از این پژوهش تصور می‌شد که مغز بعد از تولد به هیچ‌وجه توانایی تولید سلول‌های جدید را ندارد. این پژوهش امید زیادی در درمان بیماری فراموشی از نوع آلزایمر ایجاد کرد. در این بیماران منطقه مسئول حافظه (هیپوکامپ) در مغز کوچک می‌شود. قبلا تصور می‌شد مرگ سلول‌های مغزی در این ناحیه به هیچوجه قابل برگشت نیست، در حالی که فعالیت فیزیکی در موش‌ها، نشان داد که این ناحیه قادر به تولید سلول‌های عصبی جدید است.  

پژوهش‌های بعدی در انسان نشان داد که ورزش‌های هوازی (ایروبیک)، باعث تولید همان ماده BDNF در مغز انسان نیز می‌شود و اندازه و ارتباطات ناحیه حافظه مغز (هیپوکامپ) را بهبود میبخشد. در سال ۲۰۱۹، گروه پژوهشی دیوید ریشلن نتیجه پژوهش بر روی هفت هزار نفر (از سنین میانه تا پیری) منتشر کردند. افرادی که فعالیت فیزیکی متوسط تا شدید داشتند، اندازه ناحیه حافظه (هیپوکامپ) وسیعتر از افرادی بود که فعالیت فیزیکی نداشتند.  

پژوهشگران همچنان نشان دادند که فعالیت فیزیکی، تاثیر مثبتی بر روی مناطق دیگر مغز مخصوصا بر روی قشر پیشانی مغز ( ناحیه پری فرونتال) دارد. این ناحیه مسئول اعمال برنامه ریزی، تصمیم گیری و عملکردهای چند وظیفه ای (multi tasking ) است. در انسان، فرآیند پیری و بیماری فراموشی باعث اختلال عملکردهای قشر پیشانی می‌شود. ورزش‌های هوازی (ایروبیک) ارتباطات سلول‌های مغزی در این منطقه را بهبود می‌دهد.  

پژوهش‌های اخیر همه ، نقش مثبت ورزش را بر روی قابلیت‌های شناختی انسان و پیشگیری پدیده پیری مغز  نشان داده اند. اما دانشمندان به دنبال راههایی هستند که این اثرات مثبت را هر چه بیشتر تقویت کنند. اخیرا پژوهشگری در دانشگاه درسدن آلمان نشان داده که اگر موش‌های آزمایشگاهی در هنگام ورزش، یک عمل شناختی ( جستجو در یک لانه پر پیچ و خم برای یافت غذا) نیز انجام دهند، رشد ناحیه حافظه مغز (هیپوکامپ) تشدید می‌شود.

دکتر اندرسون- هنلی در دانشگاه نیویورک، نشان داده که افراد بالغی که هنگام ورزش یک بازی ویدیویی را نیز انجام می‌دهند میزان بیشتری ماده BDNF در مغز تولید می‌کنند که باعث تولید بیشتر سلول‌های مغزی در ناحیه حافظه می‌شود. همچنین افراد دونده ای که در  راههای پیچیده خارج شهر cross country (که دائم به جهت یابی نیاز دارند)، بیش از افرادی که در ورزشگاه‌ها بر روی تردمیل به همان میزان میدوند، رشد هیپوکامپ ( ناحیه حافظه) را دارند.  
در حال حاضر توصیه سازمان بهداشت آمریکا اینستکه تمام افراد بالغ باید حداقل در هفته ۱۵۰ دقیقه فعالیت فیزیکی هوازی ( ایروبیک) متوسط و یا ۷۵ دقیقه فعالیت شدید داشته باشند. این حداقل میزان ورزش برای سلامتی مغز است.  
 
در حال حاضر چندین پژوهش در حال انجام است تا هر چه بیشتر اثرات ورزش را بر سلامت مغز دریابند. اما چیزی که مسلم است، فعالیت فیزیکی هم به سلامتی ارگان‌های بدن کمک می‌کند و هم عملکردهای شناختی مغز را بهبود میبخشد.

** دکتر محمد انتظاری طاهر، نورولوژیست

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید

600x300.gif